Onlangs las ik op Facebook een bericht over een kerststal, ergens in het Leuvense; eigenlijk was het een serre, en nogal wat mensen waren er niet zo gelukkig mee, iemand van de N-VA tweette ‘ceci n’est pas een kersstal’, geloof ik, en iemand van Groen vond dat een typische N-VA-reactie. ‘Platvloers’, zo vond die groene schepen, misschien zei hij ook wel: ‘bekrompen’, dat weet ik niet meer zo goed. Maar ik genoot wel van de reacties op de blog van Philippe Clerick, en over de hoogstaande discussie over twee vragen: of dit a] kon beschouwd worden als een kerststal, en b] als kunst. Philippe Clerick nam de gemakkelijke weg, en zei dat het kunst is als het in een museum hangt, en dat was met deze serre/kerststal niet het geval. Geraard Goossens gaf een goed onderbouwde repliek, citeerde losweg (of zo leek het toch) enkele mensen die één en ander van kunst afweten, en de conclusie was, toch, dat het niet zo eenvoudig is.

Nu grasduin ik door enkele oude foto’s, en ik bots op een schilderij van Goya. Dat hangt in een museum, dat van Rijsel. Mooi is het niet, deze oude, uitgemergelde hofdame die haar meesteres (al even lelijk) een spiegel voorhoudt, waarop we kunnen lezen: Que tal? waarbij me opvalt dat het vraagteken niet ondersteboven staat, maar dit terzijde. Het schilderij is een vanitas-stuk, een uitbeelding van het thema dat we sterfelijk zijn, en dat het niet lang duurt vooraleer Chronos (op de achtergrond afgebeeld meteen bezem) onze ontzielde lichamen als stof zal opvegen. Ik lees ergens dat dit schilderij ook een stukje maatschappijkritiek is – Goya was een simpele boerenjongen die wel hofschilder was, maar die toch maar toonde dat de aristocratie, tot met de Spaanse koningin, net zo sterfelijk is als elke boerenpummel.

Maar het probleem blijft, natuurlijk: is dit kunst omdat het in een museum hangt? Nee, niet daarom, want ik zag lang geleden iets van Joseph Beuys, Wirtschaftswerte, in het SMAK in Gent, en zo kunstig vond ik dat niet. Bij dat werk schilderij moet een handleiding horen, zo vermoed ik, want kunstwerken verdwijnen soms in de kelder, of gaan soms op tournee. Een tijd geleden was er een verhitte discussie over een banaan-met duckttape-aan-de-muur-geplakt, waarvoor iemand 120.000 dollar betaalde. Toen stapte een andere kunstenaar op het kunstwerk (installatie?) af en at de banaan op. Iemand beweerde toen dat het kunstwerk niet de banaan was, maar de handleiding die erbij zat. Dat was nu eens iets dat in een museum hing, én dat een aanzienlijke commerciële waarde heeft.

Wat kunst is, dat kan ik niet uitleggen, maar ik hou het, in dit geval, eenvoudig. Het schilderij Que Tal? is kunst, niet omdat het in een museum hangt, maar omdat het van Francisco José De Goya y Lucientes is. Wat een kunstenaar!

Eens: 10 maart 2019
Ergens: Musée de Beaux-Arts, Rijsel