Het

Het Museum voor Schone Kunsten bestaat 225 jaar, en viert dat met enkele tentoonstellingen van oude meesters die belangrijk waren voor het Gentse museum. Recent was er een heel knappe overzichtstentoonstelling over de peintre de Gand, Albert Baertsoen, en vorige week opende Theodoor Rombouts, die gemakshalve in de markt wordt gezet als ‘virtuoos van het Vlaamse* caravaggisme’. Het MSK heeft een bijzondere band met de Antwerpse schilder. In 1860 is de ‘Allegorie van de vijf zintuigen’ (1632) het eerste kunstwerk van de hand van een oude meester dat aangekocht wordt door het museum. Het MSK heeft nog twee andere belangrijke werken van Rombouts in collectie: de ‘Allegorie van het Schepengerecht van Gedele’ (1627-28), Rombouts’ grootste doek, en ‘Bij de tandentrekker’ (ca. 1628), een typische carravageske waarschuwing tegen oplichters. En de imposante Kruisafneming heeft als thuisbasis de Gentse Sint-Baafskathedraal.

Het MSK plaatst Rombouts wat in de schaduw van de grote barokschilders Rubens en van Dyck, én van zijn grote Italiaanse voorbeeld Caravaggio, die in de tijd van Rombouts wel vaker werd nagevolgd met zijn dramatische composities en zijn clair-obscur-effecten. Het niveau van deze schilders haalt Theodoor Rombouts niet, maar hier en daar laat hij wel geniale flitsen zien. Ik beperk mij tot enkele daarvan.

De kop van Prometheus

… En wat een kop! terwijl een arend zich tegoed doet aan de lever van Prometheus, schreeuwt die het uit van angst en pijn.

De tandentrekker

Nog zo een kop! Al lijkt deze jonge man toch verdacht veel op de Prometheus hierboven. Leuk detail: de guitige tandentrekker, met zijn halsketting van tanden, kijkt recht in de lens, en niet naar de kies die hij trekt. Het is dan ook een zelfportret van Rombouts, die met zijn gekrulde snor en zwierige hoed de kijker guitig aankijkt.

Kruisafneming

Van zijn grote doeken ben ik niet zo enthousiast. Ze zijn vooral statig, ongetwijfeld bedoeld om de opdrachtgevers te behagen, maar voor mij missen ze wat diepgang en menselijkheid. Jezus die de handelaars de tempel uit ranselt zou door Caravaggio met meer intensiteit geschilderd zijn; bij Rombouts is Jezus emotieloos, bijna met de ogen dicht.

De monumentale Kruisafneming, een werk dat bisschop Triest verwierf voor de Sint-Baafskathedraal, heeft niet de dramatiek van Rubens. Eén van de figuren links verpinkt, zo lijkt het wel, een stenen traan. Maar dan zie je ineens die prachtige Maria Magdalena met haar lange haren, en dan merk je wel dat Rombouts – zoon van een kleermaker – onovertroffen was in het weergeven van texturen en stoffen. Als je daarop let, zie je onder de ladder door ook ineens een stad in de verte: Jeruzalem, bekeken van Golgotha.

Stilleven

Eén van de allermooiste werken van Michelangelo Merisi da Caravaggio is een stilleven dat hij schilderde rond 1599, en dat sindsdien geldt als het voorbeeld van hoe je fruit moet schilderen. Bij Caravaggio is er, zoals vaak, een dubbele bodem – het fruit is niet perfect, de appel is wormstekig, de bladeren beginnen te verwelken – het leven is eindig, het vlees is gedoemd. Zou Rombouts dit schilderij gezien hebben? In zijn schilderij van Bacchus, waarop Rombouts ook figureert, nu als luitspeler, heft Bacchus wat onhandig een glas wijn omhoog, maar het fruit dat Bacchus in de handen draagt, lijkt zo uit het schilderij van Caravaggio te komen.

Muzikanten en kaartspelers

Rombouts is ook onovertroffen wanneer hij muzikanten en spelers (kaartspelers , backgammon) in beeld brengt. Anders dan in zijn ‘ernstige’ werken, komen de personen echt tot leven. Zoals in de luitspeler, die zijn instrument stemt en ons intussen met een fronsende blik aankijkt.

* ‘Vlaams’ wordt hier gebruikt in de nu gangbare betekenis van ‘behorend tot de Zuidelijke Nederlanden’, of ook wel: ‘het noordelijk deel van België’, en om verdere oeverloze discussies te vermijden zouden we de naam Vlaanderen, wel eens mogen veranderen in ‘Zuid-Nederland’. Rombouts was een Antwerpenaar, en dus een (Zuid-) Brabander.

EENS: 20 januari 2023
ERGENS: Museum voor Schone Kunsten Gent