Ik had in het voorlaatste jaar van het middelbaar les van Jef Lambert, een priester van de moderne soort met de uitstraling van John Kennedy. Zijn lessen godsdienst waren nogal saai, maar voor het vak Esthetica dat hij ook doceerde, had ik veel belangstelling. We gebruikten het handboek ‘Kunst van Altamira tot heden’, en ik meen mij te herinneren – maar het geheugen kan mij bedriegen – dat hij uitleg gaf over Claus Sluter en zijn Mozesput in Dijon, een gebeeldhouwde sokkel met de beelden van zes profeten waarvan Mozes de belangrijkste was. Waarom had Mozes hoorntjes op zijn hoofd? Daar had mijnheer Lambert een uitleg voor: Mozes was de enige die oog in oog heeft gestaan met God, en om dat zichtbaar te maken, werd hij afgebeeld met twee stompjes op zijn hoofd.

Dijon had ik al vaker bezocht, maar dat kartuizerklooster van Champmol, dat bleef maar op mijn lijstje staan. Tot onlangs. Niet zonder moeite volgden wij Google Maps en Waze, tot op het parkeerterrein van het ziekenhuis langswaar je de beeldengroep kunt bezoeken. Ik gaf mijn zoon uitleg waarom Mozes hoortjes had – wat mijn vrouw de opmerking ontlokte dat ik toch altijd een soort leraar ben gebleven – en toen ik de uitleg van mijnheer Lambert gaf, begon ik die toch wat ongeloofwaardig te vinden. God zien en hoorns krijgen?

En wat blijkt nu? Ik haal er even de vertaalfout van de maand bij: Mozes had net een ontmoeting met God gehad, waarin Hij Zijn wetgeving had gepresenteerd. Mozes daalde de Sinaï af, met de stenen tabletten waarin de tien geboden gegraveerd waren in zijn handen en twee hoorns op zijn hoofd. Twee hoorns op zijn hoofd? Zo heeft het eeuwenlang in de volksvertaling van de bijbel gestaan. Maar: in het oorspronkelijke verhaal had Mozes niet twee hoorns op zijn hoofd, maar een glimmend en glanzend gezicht. Want wie met God had gesproken, begon te stralen. Maar door een fout in de vertaling van het Oude Testament verloor Mozes zijn glans en kreeg hij er een paar duivelse hoorns voor terug. De Hebreeuwse taal, waaruit het Oude Testament vertaald is, kent geen klinkers. Het woord ‘QRN’ werd door Griekse vertaler Aquila Ponticus opgevat als KARAN, wat hoorn betekent. Het moest echter KEREN zijn: straal. Hierdoor werd de zin ‘met stralen rond zijn hoofd’ vertaald als ‘met hoorns op zijn hoofd’. Toen Hiëronymus de tekst vervolgens van het Grieks naar Latijn wilde vertalen, merkte hij de fout niet op. De interpretatie werd zelfs versterkt doordat ‘gekroond’ en ‘gehoornd’ zich respectievelijk in ‘coronatus’ en ‘cornutus’ laten vertalen.

Meer info: Christiaan Janssens, De Mozesput

Eens: 18 juni 2024
Ergens: Champmol (Dijon)