Het was een weekend om de lockdown-maatregelen tot de limieten te testen. Het beloofde een mooie dag te worden, en ik wou enkele foto’s maken van die mooie stad van mij, op het ogenblik dat de zon opkomt. En de zon scheen hard, en zorgde voor scherpe, diepe schaduwen. De stad was rustig, hier en daar een jogger, en een fietser als ik. Veel zo goed als lege bussen. Ik wou Bloch even uittesten, maar de winkel had ofwel zijn opening uitgesteld, of was alweer tijdelijk dichtgegaan. Dan maar naar Patisserie Damme, die in juni zijn definitief zaak sluit. Geen corona, wel de Lage Emissiezone. Helaas. Damme was open, er stond een keurige, afstandelijke file, en ik kocht drie boterkoeken, en drie pains-au-chocolat, voor het thuisfront. Op weg naar de Charles De Kerchovelaan stond daar ineens de Joseph Kluyskensstraat te schitteren in een weelde van licht, dikke roze kersenbloesems, en een zo blauwe lucht. Mijn camera zat in mijn fototas, en in de ene hand had ik de boterkoeken en de pains-au-chocolat, maar met de andere haalde ik toch mijn smartphone boven voor een foto van zoveel schoonheid, die zich van de virussen niets aantrekt. Thuisgekomen haalde ik de kranten uit de brievenbus, en kijk, wat stond er middenin, een echte center fold, een foto van een meisje dat een selfie neemt in de Joseph Kluyskensstraat. De vergelijking met mijn foto speelt in mijn nadeel, maar ik troost me dat wij, fotograaf Michiel Hendricks en ik, hetzelfde zagen, en dat wilden vereeuwigen, elk op onze manier. Mooi, Michiel!
De Standaard, 11-4-2020, Michiel Hendryckx.
Dezelfde locatie, op de dag dat de foto van Michiel verscheen in de krant.
Een Zweedse vriendin, die ik in geen veertig jaar heb gezien, zou dit weekend (18-19 april) met haar twee dochters naar Gent gekomen zijn om de van Eyck-tentoonstelling te zien. Tickets en vliegtuig geboekt, hotel gereserveerd. Helaas, door de coronacrisis ging van Eyck dicht.
EENS: zaterdagvoormiddag 11 en 16 april 2020 ERGENS: Gent
In de Galeria Sabauda in Turijn hangen er twee opmerkelijke schilderijen. Het eerste is een piepklein doek van Jan van Eyck, dat de heilige Fransiscus voorstelt die de stigmata ontvangt. Dat schilderij was, toen ik laatst in Turijn was, te bezichtigen in Gent op de grote van Eyck-tentoonstelling. Ook die is zeer de moeite, en, er zijn nog kaarten beschikbaar, zo werd mij verteld.
Het contrast met het tweede schilderij, Cena in casa di Simone van Veronese, kan niet groter zijn. Paolo Veronese is één van de groten van de ‘tweede golf’ van de Italiaanse renaissance, het cinquecento (nogal verwarrend, want het gaat hier om millecinquecento, de jaren 1500, terwijl wij spreken van de zestiende eeuw). Van die ‘eerste golf’ is er niet zoveel te zien in Turijn, maar wat er te zien is, ‘vaut le voyage’ – een zelfportret en een schets van een mannenkop van Leonardo, en een tekening van Michelangelo.
Waar de van Eyck een miniatuurtje is (en zeggen dat de versie van Philadelphia nóg kleiner is), is het schilderij van Veronese kolossaal, ruim 4,7 op 4,1 meter groot. Ondanks het onderwerp is het verre van religieus. Het stelt het avondmaal voor in het huis van Simon, de farizeeër die Jezus voor het avondeten had uitgenodigd om hem op de proef te stellen. Terwijl Jezus aanligt, komt een vrouw de voeten van Jezus wassen met balsem en met haar tranen. Ze droogt zijn voeten met haar haren, en kust ze meermaals. Het is een zondares, ongetwijfeld een prostitué, maar in de visie van Veronese is het een stijlvolle dame, veel meer dan een straathoertje. Het licht valt op haar blanke huid en blonde haren. Jezus dient de farizeeër van repliek als die hem attent maakt op de sociale status van de vrouw. ‘Een geldschieter had twee schuldenaars,’ zo legt Jezus hem uit, ‘de een was hem vijfhonderd, de ander vijftig denariën schuldig. Omdat zij die niet konden teruggeven, schold hij ze aan allebei kwijt. Wie van hen zal nu het meest van hem houden? (…) Gij hebt mijn hoofd niet met olie gezalfd, maar zij heeft mijn voeten gezalfd met balsem. Daarom zeg Ik u: haar zonden zijn haar vergeven, al waren ze vele, want zij heeft veel liefde betoond.’ (Lucas 7.36 e.v.)
Veel meer dan de figuur van Jezus is het de vrouw die alle aandacht naar zich toetrekt in een architecturaal decor vol drama. Links lijkt het alsof er iemand bedelaars (?) met de stok van langs geeft; bovenaan staan er toeschouwers op het balkon; vooraan schildert Veronese twee honden, en zowel centraal als rechts zijn er heel wat mensen in een levendige discussie verwikkeld, waarschijnlijk met vraag die Lucas de omstaanders in de mond legt: ‘Wie is deze man, die zelfs zonden vergeeft?’
Centraal in het doek staat een jonge neger, een nederige dienaar, die opgaat in de massa, zonder deel te nemen aan de actie rondom hem. Net als de vrouw ziet hij er nobel en beheerst uit, deze jongeman die ongetwijfeld als slaaf is meegebracht naar het verre Italië, ook al speelt deze scene zich af in het beloofde land.
Paolo Veronese – Cena in casa di Simone. Torino – Galleria Sabauda. Veronese maakte verschillende versies van dit thema, één ervan hangt in het Brussels Museum voor Schone Kunsten.Van Eyck, in Gent, dus nu even niet in Turijn (wel in 2016).
Eens: vrijdag 21 februari 2020 Ergens: Torino,Galleria Sabauda
‘The past is a foreign country; they do things differently there.’ Dit citaat uit The Go-Between van Leslie Poles (L.P.) Heartley werd vriendelijk onder mijn aandacht gebracht door columnist Rik Van Cauwelaert, die het gebruikte om de hedendaagse politieke mores te duiden.
Ik moest eraan denken toen ik, voorovergebogen over mijn stuur, tegen de wind, de dag na storm Ciara, even stopte om de Vlaamsekaai te fotograferen. De Vlaamsekaai heet zo omdat er nog heel wat huizen staan in die mooie Vlaamse eclectische neo-renaissancestijl, opgetrokken in een tijdperk toen men nog heimwee had naar dat vreemde land, het mooie verleden van Vlaanderen die scone. Een groot deel van die Vlaamsekaai moest in de jaren 70 en 80 wijken voor de moderne tijd, de tijd van Amelincks en andere bouwpromotoren. In één van deze bouwdozen heeft mijn tandarts zijn praktijk. Eigenlijk is de Vlaamse Kaai gewoon een stuk van de stadsring, de R40. Kijk goed, rechts ervan ligt de lage-emissiezone, waaruit mijn oude diesel verbannen is; links ervan mag alles (voorlopig) nog.
In het verleden deden ze dingen anders. Ik heb heimwee naar de tijd dat men heimwee had naar de schoonheid uit het verleden, en dat wat men toen deed in het heden, afgemeten werd aan wat onze voorouders presteerden.
EENS: 11 februari 2020, 7.27 uur ERGENS: Vlaamse Kaai, Gent
Boeken zijn me niet heilig, maar ik behandel ze toch met zorg. Hoeken van de bladen omvouwen om te tonen waar ik ben met mijn lectuur, doe ik nooit. Ook niet met boeken uit de bibliotheek. Zulk een ezelsoor is een permanent teken, en als ik een boek lees uit de bibliotheek, wil ik niet geconfronteerd worden met vorige lezers. En dan denk ik: wie doet zoiets? Doen ze dat ook met hun eigen boeken?
Het boek in kwestie is Judas, van Amos Oz. Een fascinerende ideeënroman die zich afspeelt in het Israël kort na de oprichting van de Joodse staat, en waar de littekens van de onafhankelijkheidsoorlog nog herinneren aan de recente, bloedige geschiedenis. Het is ook een boek over verraad, op verschillende niveaus, en over de (fictieve) verrader Sjealtiël Abarbanel, een politieke tegenstander van David Ban Goerion, iemand die niet geloofde in een Joodse (of andere) natiestaat, en die ijverde voor het vreedzaam samenleven van Joden en Arabieren in het Beloofde Land. En natuurlijk over de aartsverrader Judas Iskariot, de rijkste onder de discipelen van Jezus, die in de ogen van het hoofdpersonage (die een scriptie schrijft – of probeert te schrijven – over Judas). In deze scriptie, over de visie van de Joden op Jezus, staat Judas centraal, de leerling die Jezus het meest liefhand, en de enige die inzag dat Jezus de zoon was van God, en die daarvan Jezus misschien heeft kunnen overtuigen, en die dus wou dat Jezus aan het kruis werd genageld, om dan van het kruis af te komen en te verrijzen uit de dood.
Het boek Judas is ook een bildungsroman, met het hoofdpersonage Sjmoeël met een ‘holenmensbaard’ die desondanks een verlegen jongetje blijft, en die hopeloos verliefd wordt op een oudere vrouw, de dochter van Abarbanel, wier man Micha gruwelijk door Arabieren werd vermoord tijdens een militaire missie in 1948.
Toen mijn vader eens een oude jeugdvriend had geholpen, en nadien door hem werd verraden, had hij eens een gesprek met de vrouw van die jeugdvriend. “Mijn man is een heilige,” zo zei die vrouw. En mijn vader antwoordde: “Dan was het toch de heilige Judas.”
Maar aan de vele ideeën die in het boek opduiken, kleeft ook een leukere anekdote. Begin jaren 80 gingen wij eens skiën in het Oostenrijkse Malnitz, in de Kerstvakantie. We maakten er kennis met een wat ongewoon koppel: een jonge Vlaamse lerares en haar Joodse vriend; hun namen ben ik vergeten. Op Kerstavond zouden we met ons vieren naar de middernachtmis gaan. Het viel me op dat het bevriend koppel wat achterbleef, en de Joodse vriend begon steeds trager te stappen, tot hij ineens verdwenen was. Hij had zich bedacht. Hij kon, als Jood, zo denk ik, niet naar de middernachtmis gaan, een hoogfeest van de Christenen, die dan de geboorte vieren van de zoon van hun God, waaruit een religie zou ontstaan die de Joden zoveel leed heeft gebracht.
Aan mij zal er geen groot culinair recensent verloren zijn gegaan. Ik heb een collega (vandaag is hij trouwens jarig – gefeliciteerd P.!) die regelmatig op restaurant gaat, en ons steeds deed mee watertanden. Ikzelf vind de woorden niet om een gerecht deftig te omschrijven. Dus begin ik er niet aan. Maar voor een kleine ontdekking deze week doe ik graag een poging daartoe. Vooral omdat we kennis maakten met enthousiaste jonge mensen die het aandurven om te ondernemen.
Na het lezen van een stukje in Sabato, trokken we naar een restaurant niet ver van de Gentse stadsgevangenis. Toen we er voorbij kwamen (de gevangenis), was het net bezoekuur. Onze auto mag de stad niet meer in, dus parkeerden we een eind weg, met het voordeel dat je een goede wandeling vóór en na de maaltijd maakt.
Het eten was lekker, origineel, fris, en redelijk geprijsd. Het begon een beetje problematisch: aardpeer gegaard op houtskool, met een lekkere crème erbovenop, maar de zwartgeblakerde onderkant was ons ding niet. Daarna kwam één (1) sublieme oester, met een (ijskoude) granité van raap en mierikswortel. Dan iets wat ik verstond als kuton. Aangezien Rizoom wat Japanse dingen serveert, moest dat wel oosters zijn, en ik vroeg wat kuton was. Er werd mij heel beleefd uitgelegd dat het koetong was, de tong van een rund, dus. Enfin, niet zomaar koetong met champignons en madeirasaus, maar een emulsie van koetong, scheermes en rode biet. Het hoofdgerecht was een bavetje (bavette, van de flank van het rund), perfect gegaard of geroosterd, en ik lees dat er enoki en saké aan te pas kwam, alsook een lekkere hartige pannenkoek met pijpuitjes (om stukken af te breken) en palmkool gegaard op de barbecue. Pas toen we aan het toetje toe waren, dacht ik eraan om een foto te maken: een crumble van brownie met iets waar karnemelk, bergamot en noten aan te pas kwamen. Lekker fris zoetzuur.
Je merkt het, ik zal nooit Bruno Vanspauwen of Jan Scheidtweiler opvolgen, maar als iets lekker was, dan zeg ik het ook. Er is nog wat werk aan de inrichting bij Rizoom, er zijn werken gepland, we kijken uit naar een goede koffiemachine, maar verder: een aanrader, ginder in de Nieuwe Wandeling.
EENS: 22 januari 2020 ERGENS: Restaurant Rizoom, Nieuwe Wandeling, Gent
Het gebeurt – en dat overkwam me vroeger nooit – dat ik wel eens nadenk aan de eindigheid van mijn aardse bestaan. Het moet te maken hebben met het zestig-gevoel, denk ik, three score, en iedereen weet wat er dan komt, three score and then, amen, dan vliegen we weg.
Score betekent twintig, en wie kan rekenen, komt dan uit op zeventig. Het getal komt voor in Psalm 90:
The days of our years are threescore years and ten; and if by reason of strength they be fourscore years, yet is their strength labor and sorrow; for it is soon cut off, and we fly away.
Ook Shakespeare beschreef die 3×20+10 als een héél lange tijd. In de spookachtige nacht van de moord op King Duncan beschrijft een oude man deze ‘sore night’. Hij heeft in zijn lange leven al veel meegemaakt, maar dat alles verzinkt in het niets bij deze dag die zo zwart is als de nacht.
Threescore and ten I can remember well: Within the volume of which time I have seen Hours dreadful and things strange; but this sore night Hath trifled former knowings.
(Macbeth Act 2 Scene 4)
Maar goed, het is bij mij nog gewoon zestig, nog geen zeventig; alles op zijn tijd. Ik dacht aan de eindigheid, en de vergetelheid, toen ik mijn foto’s van het afgelopen jaar digitaal archiveerde. De geniale Vivian Maier, the nanny photographer, nam heel haar leven foto’s (meer dan 150.000, zo schijnt het) en verschillende dozen vol filmrolletjes werden na haar dood geveild. Ik ben natuurlijk geen Vivian Maier, maar van mij zal men enkel nog wat ontwikkelde negatieven vinden van de jaren 80 en 90. Nadien is mijn foto-nalatenschap verspreid over enkele harde schijven, en de kans is groot dat niemand ze ooit vindt. (Tip: Seagate Back Up Plus Drive.) Hopelijk vindt men dan toch nog, als ik allang weggevlogen ben, de weg terug naar deze fotoblog!
Hierboven mijn laatste foto van 2019, op weg naar het wat rommelige vuurwerk in mijn stad. De foto toont Gent zoals ik het mij herinner uit mijn tienerjaren: een wat ingedommelde provinciestad. Kort daarna zou ik een nieuwjaarswens krijgen van de weduwe van een recent overleden collega, met daarin een vergelijkbare foto van de Graslei, ongeveer genomen vanuit hetzelfde standpunt. Het was één van de laatste foto’s van deze betreurde vriend.
Er was een luide, doffe knal tegen het raam, en ik zag een vogel wegvliegen. Oef, dacht ik, die vloog tegen het raam, maar overleefde het. Toen ik ging kijken, zag ik echter een slachtoffer op de grond liggen. Ze moeten met twee geweest zijn, misschien zat de ene vogel de andere achterna. Wat me opviel, was een plasje bloed. Karmijnrood.
Het was een zanglijster, wist mijn vrouw me te vertellen. Gemiddeld worden ze vijf jaar.
Arthur, Noah en Adam. Dat zijn momenteel de meest voorkomende voornamen. Vijfentwintig jaar geleden stond Thomas bovenaan het lijstje, maar na enig aarzelen en zelfs te elfder ure hebben we onze zoon niet Thomas, maar Jan genoemd. Het is een wat onhebbelijke karaktertrek van mij: een zekere argwaan tegen alles wat populair is. Maar toch: ook Thomas is een mooie naam. Hij verwijst naar hij die gelooft zonder te zien, maar dat strookt dan weer niet met mijn overtuiging. Dus Thomas werd zijn tweede voornaam. En de derde, dat werd Petrus.
Ik hou van voornamen die generaties lang meegaan, schreef Benno Barnard in zijn Dagboek van een Landjonker. Petrus moet honderd jaar geleden de meest voorkomende voornaam geweest zijn, als ik kijk naar de naamplaatjes van de oud-strijders, hier op het kerkhof. Een jaar of veertig hebben hun graven standgehouden, maar dit jaar moesten ze plaats maken, want ‘Het sceen teen moeste ghestorven sijn’. Als ik even een regel uit het Egidiuslied vrij mag vertalen: er wordt nu eenmaal gestorven. Het kerkhof heeft ruimte nodig, dus werden de graven geruimd, en wat er overbleef van de oud-strijders verdween in een put waar een monument op kwam. Met naambordjes. Naar goede Vlaamse gewoonte eerst de achternaam, dan de voornaam.
De laatste in het rijtje is mijn grootvader. Twintig jaar toen de oorlog uitbrak, en al snel gepromoveerd tot vuurkruiser.
Elk jaar komt het terug, met een zekerheid zoals na elke winter wel de lente komt: de wijnaanbiedingen ‘in primeur’. Je bestelt, en betaalt wijnen op het moment dat ze nog niet gebotteld zijn. Loont dat (nog) de moeite?
Grande année, petit château
Ik neem even de proef op de som, met een ‘petit château’ in Haut-Médoc dat mij na aan het hart ligt. In de gouden wonderjaren 1985, 1986, 1988, 1989 en 1990 ging ik voor het eerst op ontdekkingsreis in de bordeauxwijn, met een vriend die kind aan huis was bij een wijnhandelaar met twee perelaars tegen zijn voorgevel. Zelfs topwijnen waren toen spotgoedkoop, ik waagde mij zelfs eens aan een kistje Léoville Barton van 1983. Toen leek 800 Belgische franken een stuk meer dan 20 euro nu…
Château Lanessan, in de Haut-Médoc, is een goede plaats om te starten. Als je een luchtfoto bekijkt van de Haut-Médoc, zie je dat de rivier (de Gironde) al een stukje verderaf ligt, en dat wijnbouw en bossen elkaar afwisselen. Er zit meer vocht in de bodem, en minder van de klassieke graves (kiezel), het alluviale gesteente dat de waterlopen hebben meegebracht en dat de bordeuxwijnen (toch zeker die van de linkeroever) zo typeert.
Hoe dichter bij de Gironde, hoe beter (in principe) de afwatering, en hoe dieper de wijnstokken moeten zoeken naar water. In dit climat doet de cabernet het beter dan de merlot, die zich meer in zijn sas voelt in de kleihoudende gronden van de Haut-Médoc en de (Bas-)Médoc (en op de rechteroever van Saint-Emilion en Pomerol).
De variatie in bodem is groter in Haut-Médoc. Château Lanessan ligt in het noorden van de appélation, vlakbij de grens met Saint-Julien, dicht bij Gruaud-Larose en Beychevelle.
2015 en 2016 zijn excellente jaargangen in Bordeaux, en voor Lanessan betekent dat wijnen met een prachtige balans en een grote finesse. Geen grote kracht, geen dieprode wijnen, geen fruitbommen en houtsoepjes, en zeker geen overdreven extractie of alcoholgehalte. Recent ontkurkte ik nog eens de 2015. In primeur betaalde ik 12,5 euro. Deze wijn had alles wat je van een heel goede Saint-Julien kan verwachten, maar voor de prijs van een Haut-Médoc. Jancis Robinson, Master of Wine en de beste wijnschrijver ter wereld, was enthousiast en gaf Lanessan 16.5 op twintig. Met scores moet je altijd oppassen, maar op Robinson (die ook de beste pen heeft, in tegenstelling tot Robert Parker, die de wijnen heel saai beschrijft) vertrouw ik volkomen. Terecht, zoals bleek toen ik de wijn zelf proefde. Maar loonde het nu de moeite om de wijn in primeur te kopen?
Ik kocht de wijn bij Colruyt (Klassewijnen) in 2016. In de wijncatalogus van 2018 kostte deze Lanessan 14.5 euro. Dan kun je zeggen: deze wijn in primeur kopen, geeft me een voordeel van 13,5 procent. In tijden van lage intrest is dat toch dat, en bovendien ben je niet zeker of alle primeurwijnen uiteindelijk ook in de catalogus terecht komen, dus hebben is hebben. Maar anderzijds heeft Colruyt ook de goede gewoonte om telkens als er een catalogus uitkomt, de klant tien procent korting te geven. Of je deze wijn al dan niet in primeur hebt gekocht, je kunt ook nog altijd een kistje kopen of bijkopen!
Château Lanessan is dus een goede koop, zowel in primeur als wanneer je hem kunt kopen met een mooie korting. Maar het blijft een beetje uitkijken – in primeur koop je op reputatie, of afgaand op commentaren van de vakpers. Maar de proef op de som blijft nog altijd… zelf proeven!
(Wie in Bordeaux in primeur wil kopen, kan hier ratings vinden. Opletten met 2017, waarvan het primeurseizoen net is afgetrapt; dit in een onevenwichtig millésime.)
Deze lenige liefde van Rodin stelt eigenlijk een gevallen engel voor: L’Ange déchu, Palais des Beaux-Arts van Rijsel.
Deze week zag ik iemand die ik een jaar geleden voor het eerst ontmoette. Nu herinnerde deze vriendelijke man zich dat ik wel sportief was … fietsen? Nou, nee, veeleer wat lopen, maar dat was nu alweer een week of twee geleden, dus dacht ik: ik moet weer wat meer bewegen. Als ik hem volgend jaar weer ontmoet, kan ik hem bevestigen dat ik wat aan sport doe. Dus hup. Mijn eerste pauze is doorgaans de plaatselijke bibliotheek, waar ik mijn stramme gewrichten wat respijt geef, en dan stop ik even bij dit gedicht:
Middenin de vlakte van juli kwam ik je tegen. Ik woon hier, zei je. Ik keek naar de bloemen. Ja, dat zie ik, zei ik, en waar leerde je de kunst om niet lang te duren? Ook hier, zei je.
Je was lenig; en je woorden waren zo doorschijnend, ik kon je er helemaal door zien. En daar lag ik al in het gras en wat hield ik in mijn hand? Een oortje, waarin ik het lange woord ‘lieveling’ uitgoot, zonder morsen
Het gedicht blijft mooi, het wordt zelfs altijd wat mooier naarmate ik wat minder lenig word. Herman De Coninck schreef het in 1969, toen ik als tienjarige knaap bij meester Debeuf in de klas zat. Alle meesters waren toen mannen. Enkele jaren later, in het middelbaar, zou de komst van de eerste vrouwelijke leerkracht nog heel wat opzien baren. Het kan verkeren, zo leert de krant mij vanmorgen: ‘Vorig jaar waren in het basisonderwijs 63.551 vrouwen aan de slag, tegenover 8.943 mannen. In het secundair onderwijs was de verhouding 49.440 vrouwen tegenover 27.291 mannen.’ (De Standaard)
Maar goed, de lenige liefde dus. De eerste bundel van De Coninck, in een poëtische taal die mij geen schrik aanjaagt.
Een mooi, klassiek museum.
De verleiding van de heilige Antonius?
Goya
Open deur met tango.
Het had hard gewaaid, die tiende maart 2019 in Rijsel, en een museum biedt altijd een veilig onderkomen. Het Palais de Beaux-Arts is eigenlijk een heel mooi, wat ouderwets ingericht museum, met enkele echte parels – een paar Goya’s, bijvoorbeeld, maar ook een mysterieus beeldhouwwerk van een pater (of de heilige Antonius) die aan drie wellustige verleidingen moet weerstaan. Kunstenaar mij niet bekend.
Eens/Ergens 